Op 15 maart kiezen we een nieuw parlement en zal er een nieuw kabinet worden gevormd. Dit kabinet neemt de komende vier jaar beslissingen die bepalen hoe Nederland omgaat met de digitalisering van onze economie en maatschappij. Als we optimaal willen profiteren van de kansen die digitale technologie ons biedt, dan vraagt dat om een actieve en stimulerende rol van de politiek en een visie op de kansen van de digitale transformatie.

Dat begint met een prominente rol voor digitalisering in de partijprogramma’s en uiteindelijk het regeerakkoord. We hebben daarom de partijprogramma’s getoetst op de aandacht voor digitalisering op zes thema’s die wij beschouwen als belangrijke randvoorwaarden voor een succesvolle digitale economie. In onderstaand schema zie je een overzicht van de resultaten. Onder het schema vind je een uitgebreide beschrijving per partij.

Wat zeggen politieke partijen over digitalisering?

  • = er is geen aandacht voor dit onderwerp in het programma
  • = er is wel aandacht voor het onderwerp, maar de plannen hebben een onduidelijk of negatief effect op de digitale economie
  • = er is aandacht voor het onderwerp en de plannen dragen concreet bij aan de digitale economie

Download het schema als afbeelding.

Toelichting per partij

50PLUS

Vertrouwen

50PLUS erkent impliciet dat cybersecurity een belangrijk thema is. Hierbij wil de partij geld en middelen vrijmaken voor de internetpolitie, die fraude en oplichting opspoort. We hopen dat de partij hierbij ook aandacht heeft voor de oprichting van een Digital Trust Centre (DTC).
Op het gebied van privacy stelt de partij voor om anoniem internetgebruik tegen te gaan door de invoering van een digitaal paspoort. Wat dit paspoort precies inhoudt – en wat dit betekent voor de privacy - wordt echter niet duidelijk uit het programma.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

De partij erkent in haar programma dat het onderwijs beter moet aansluiten op de snelle ontwikkelingen in de 21e-eeuwse maatschappij. Deze ontwikkelingen worden niet verder gedefinieerd door de partij. We hopen dat de partij hierbij aandacht heeft voor het opnemen van computational thinking in het curriculum.
Veel oog heeft de partij voor ‘leven lang leren’. Zo wil de partij de leeftijdsgrens bij het volwassenenonderwijs loslaten, en deze vorm van onderwijs gratis beschikbaar maken voor uitkeringsgerechtigden. Hopelijk heeft de partij hierbij oog voor bij- en herscholing van ICT’ers.
Daarnaast wil de partij dat de overheid meer oog heeft voor burgers die niet-digivaardig zijn. Hiervoor wil de partij gemeentelijke ouderencoaches aanstellen, om ouderen te ondersteunen digivaardig te worden.

De partij heeft in haar verkiezingsprogramma helaas geen oog voor de rol van digitalisering op de arbeidsmarkt.

Infrastructuur

In haar programma gaat 50PLUS helaas niet in op de uitstekende digitale infrastructuur in Nederland. Hopelijk heeft de partij wel oog voor de koploperspositie van Nederland en de mogelijkheden om deze positie verder te versterken in 2020.

Duurzaamheid

50PLUS erkent in haar programma het enorme belang van duurzaamheid. Om dit te onderstrepen, pleit de partij voor het aanstellen van een minister van Innovatie en Duurzaamheid. Aansluitend bij dit pleidooi, kan de partij natuurlijk ons voorstel voor een digitaal, ministerieel topteam, in overweging nemen.
Ook voor de overheid ziet de partij een belangrijke rol weggelegd met betrekking tot duurzaamheid. Zo wil de partij overheid en bedrijfsleven verplichten om samen te werken om moderne technieken in te zetten om woonlasten omlaag te brengen. Welke rol de partij ziet weggelegd voor het SER Energieakkoord en de huidige convenanten, evenals de inzet van smart grids, is niet duidelijk.
Op het gebied van vervoer, ziet de partij de komende jaren een grote rol weggelegd voor de introductie van zelfrijdende auto. Volgens de partij moeten alle besluiten op deze ontwikkelingen inspelen.

Overheid

Voor de overheid ziet de partij een tweetal rollen weggelegd. Aan de ene kant wil de partij de overheid in haar rol als afnemer haar inkoopkracht laten aanwenden om duurzame innovatie te laten versnellen.
Aan de andere kan ziet de partij de overheid als ontwikkelaar. Zo wil de partij op termijn het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD) afschaffen en vervangen door een medische datacard. Ook spreekt de partij zich uit voor digitaal stemmen met behulp van DigiD, zodra de veiligheid hiervan kan worden gegarandeerd. Ook in het aanschaffen van vervoersbewijzen voor openbaar vervoer, wil de partij graag een extra slag naar digitaal maken. Voor het doen van Belastingaangifte moet echter wel de mogelijkheid blijven bestaan om deze op papier te doen. Hopelijk heeft de partij hierbij oog voor de noodzaak voor een stevige regie vanuit de overheid om deze digitale overheidsdiensten te versterken.

Innovatie

50PLUS erkent in haar programma het enorme belang van duurzaamheid en innovatie. Om dit te onderstrepen, pleit de partij voor het aanstellen van een minister van Innovatie en Duurzaamheid. Aansluitend bij dit pleidooi, kan de partij natuurlijk ons voorstel voor een digitaal, ministerieel topteam, in overweging nemen.
Helaas wordt er in het programma geen aandacht besteed aan de fiscale stimulering van R&D (bijvoorbeeld door middel van de WBSO) en ander innovatie-onderzoek vanuit de overheid.
Daarnaast ziet de partij een rol weggelegd voor de overheid om de inkoopkracht aan te wenden om duurzame innovatie te versnellen.

CDA

Vertrouwen

Het CDA is duidelijk: om cybercrime en terrorisme aan te pakken, hebben de politie en geheime diensten meer online bevoegdheden nodig. De partij is voorstander van omstreden maatregelen als een massale internettap, een hackbevoegdheid voor de politie en het ontsleutelen van informatie. Deze bevoegdheden hebben een negatief effect op het vertrouwen in ICT en de veiligheid van de doorsnee burger.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

Het partijprogramma heeft ook aandacht voor een leven lang leren, door te pleiten voor een individueel leerrecht waar werkgevers en werknemers samen voor sparen. Een goed plan dat compleet in lijn is met de aanbevelingen in ons manifest. Ook pleit de partij voor meer ruimte voor digitale vaardigheden tezamen met sociale en ondernemende vaardigheden.

Infrastructuur

Het programma staat verder stil bij het belang van de digitale infrastructuur. Het CDA plaatst de digitale infrastructuur terecht op één lijn met de ‘oude’ infrastructuren. Je kunt zelfs betogen dat de digitale infrastructuur meer prioriteit zou moeten krijgen dan de oude omdat veel van de maatschappelijke uitdagingen op het gebied van mobiliteit en milieu juist voortkomen uit de nadelen van deze oude infrastructuren. Investeren in de digitale infrastructuur en vooral ook ruimte laten aan private partijen om dit te blijven doen is dé sleutel tot een duurzame digitale maatschappij en economie.

Duurzaamheid

Het CDA zet stevig in op het stimuleren van duurzame energievoorziening en een circulaire economie. Beide onderwerpen waar de ICT-sector haar steentje aan bijdraagt, zowel binnen de sector zelf, als in andere sectoren door slimme oplossingen te bieden. Wat dat betreft is het jammer dat het programma in een andere paragraaf uitgebreid ingaat op slimme mobiliteit, maar ICT niet noemt als middel om de duurzaamheid te bevorderen, bijvoorbeeld met smart grids.

Overheid

Het CDA heeft in haar programma geen aandacht voor de digitale overheid.

Innovatie

Volgens het CDA zijn creativiteit en innovatie sleutelwoorden van de Nederlandse economie. De partij wil structureel middelen reserveren voor investeringen in kennis en innovatie, op voorwaarde dat het bedrijfsleven hier zelf ook substantieel aan bijdraagt. Een dergelijke matching van publieke investeringen door private partijen komt overeen met het huidige Topsectorenbeleid, waar ICT helaas ondervertegenwoordigd is. Wil het CDA in de volgende kabinetsperiode ICT blijven uitsluiten? Wat betekent dit voor fundamenteel onderzoek en de relatie tussen bedrijfsleven en wetenschappelijk onderwijs? Dit wordt uit het programma niet duidelijk.

ChristenUnie

Vertrouwen

De ChristenUnie (CU) staat in haar programma voor een democratische rechtsstaat, waarin vrijheid samen gaat met verantwoordelijkheid. De partij hecht in haar programma aan het belang van privacy, zeker in het huidige, digitale tijdperk. Bovendien heeft de partij oog voor zowel de kansen als de valkuilen van digitalisering: big data kunnen nuttig zijn bij het opsporen van misdaad en fraude, zolang (etnisch) profileren hierbij vermeden wordt.
Concreet stelt de partij voor om een expertisecentrum op te richten, waarin burgers en bedrijfsleven met vragen terecht kunnen over onder meer (big) data en de bescherming van hun privacy. Dit sluit naadloos aan op ons pleidooi voor de oprichting van het Digital Trust Centre (DTC).
De partij erkent het grote belang van cybersecurity en pleit ervoor om dit onderwerp hoog op de agenda te zetten. De cybersecuritysector dient hiervoor te worden versterkt, bijvoorbeeld door het fiscaal stimuleren van start-ups.
Met betrekking tot digitalisering bij politie en defensie, pleit de partij voor het vernieuwen van de ICT-systemen en het investeren in cyberkennis en -middelen voor inlichtingenwerk. Zo dienen er volgens de partij specialistische teams te komen om de bestrijding van kinderporno te intensiveren.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

Ook op het gebied van onderwijs, ziet de partij een grote rol weggelegd voor digitalisering. Hierbij wil de partij graag investeren in hoogwaardige kennis en kundige vakmensen, waarbij de partij terecht oog heeft voor arbeidsmarktrelevantie van de opleidingen.
De partij pleit ervoor dat scholen kinderen (en ouders) helpen om veilig om te gaan met internet en sociale media. Hopelijk heeft de partij er hierbij oog voor om het onderdeel computational thinking op te nemen in het curriculum. Om bètastudies en techniek aantrekkelijker te maken, wil de partij de onderzoeksinfrastructuur van het hoger onderwijs versterken en de capaciteit van exacte- en technische studies uitbreiden.
De relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt komt kort in het programma aan de orde, door te stellen dat deze partijen elkaar op alle niveaus moeten kunnen vinden. Welke rol digitalisering in dit proces speelt, wordt helaas niet verder uitgewerkt. Wel pleit de partij terecht voor meer ruimte voor leerrechten voor werkenden en (tijdelijk) werklozen; hopelijk heeft de partij hierbij ook oog voor de her- en bijscholing in de ict-sector.

Infrastructuur

In haar programma stelt de CU dat snel internet in heel Nederland beschikbaar moet zijn voor huishoudens, scholen en bedrijven.  Dit sluit aan bij de ambitie van Nederland ICT om in 2020 wereldwijd toonaangevend te zijn met de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

Duurzaamheid is volgens de CU een belangrijk thema waarmee Nederland koploper in de wereld kan worden. Hiervoor wil de partij investeren in duurzame innovatie, bijvoorbeeld gericht op de realisatie van hernieuwbare energie. Bovendien pleit de partij voor het baseren van de energiebelasting op CO2-uitstoot. Of de partij in de energietransitie ook een rol ziet weggelegd voor en smart grids, wordt helaas niet duidelijk uit het programma.
Op het gebied van duurzaamheid verwijst de CU naar de Nationale Wetenschapsagenda. De belangrijkste routes uit deze Agenda’s, zoals Smart Industry en Circulaire Economie, krijgen een versnelling. De partij pleit ervoor om de Smart Industry Agenda voort te zetten en om een langjarig industriebeleid op te stellen met onder meer aandacht voor ICT en innovatie.
Ook verwijst de partij naar de verandering in de mobiliteit en infrastructuur: verkeer wordt slimmer, schoner en zuiniger. Een verdere uitwerking van dit pleidooi ontbreekt echter.

Overheid

De CU ziet in de overheid – met enorme inkoopmacht – een belangrijke partij om voorop te gaan in het aanschaffen van innovatieve producten en diensten. Ook ziet de partij terecht een grote rol weggelegd voor het voorkomen van ‘informatiedementie’ van de overheid, door wet- en regelgeving op het gebied van privacy aan de laatste digitale ontwikkelingen te toetsen. Hopelijk ziet de partij hierbij een rol weggelegd voor een ministerieel topteam, zoals bepleit door Nederland ICT.
Hierbij roept de partij ook op tot het ‘MKB-vriendelijk’ aanbesteden van opdrachten; hopelijk doelt de partij hiermee er ook op om privacy- en security-by-design op te nemen.
Startups en scale-ups dienen volgens de partij een rol te krijgen bij de advisering van overheden met betrekking tot e-vraagstukken, bijvoorbeeld rondom cybersecurity.
In het partijprogramma gaat de CU niet dieper in op de digitale dienstverlening van de overheid. Wel pleit zij ervoor om burgers de mogelijkheid te geven om briefpost van de overheid of bedrijven te ontvangen, indien zij bijvoorbeeld geen toegang hebben tot internet.

Innovatie

Onderzoek en innovatie door wetenschappers en bedrijven levert Nederland veel op, stelt de CU terecht. In haar programma spreekt zij de ambitie uit om het innovatiebeleid te verbeteren, waarbij speciale aandacht zal zijn voor Nederlandse start-ups en MKB-bedrijven die wereldwijd koploper zijn in hun sector. Innovatie draagt, volgens de partij, bij aan: ‘een slim, 21e-eeuws hightech bedrijfsleven’. Hierbij heeft de partij wederom oog voor zowel de kansen als de valkuilen van innovaties, zoals digitalisering, robotisering en datagedreven bedrijfsprocessen.
De partij heeft hierbij gelukkig oog voor fiscale stimulering van R&D. De partij geeft aan dat stimulering van innovatie in het MKB onder meer tot stand kan komt door het verlagen van het subsidieplafond in de WBSO en door het herintroduceren van kleine innovatieregelingen. Nederland ICT beschouwt de WBSO als het meest succesvolle innovatie-instrument voor ICT-bedrijven. Een verlaging van het subsidieplafond per bedrijf mag niet betekenen dat het totale budget voor de WBSO wordt verlaagd.

D66

Vertrouwen

Het verkiezingsprogramma van D66 besteedt een apart hoofdstuk aan het beschermen van privacy in de digitale wereld. D66 noemt daarbij veel punten die al vanuit Europa worden geregeld. Echt nieuw zijn deze punten dus niet. Positief is de ruime aandacht voor privacy- en security-by-design. Verder beschouwt D66 encryptie als het ‘briefgeheim van de 21e eeuw’. Nederland moet vooroplopen in het uitdragen en stimuleren van encryptie. De partij wil ook het melden van kwetsbaarheden stimuleren. Tot slot spreekt D66 zich in het programma uit tegen een hackbevoegdheid voor de politie, zoals voorgesteld in de Wet computercriminaliteit III.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

D66 profileert zichzelf als een partij die erg betrokken is bij het onderwijs. Ook in dit verkiezingsprogramma is er veel aandacht voor onderwijsvernieuwing, waarbij de rol van ICT in het onderwijs ook uitgebreid aan bod komt.
De partij wil digitale vaardigheden een vast onderdeel van het onderwijs maken. Informatica en programmeren moeten vanaf het basisonderwijs een vast onderdeel worden. Daarnaast moeten leraren worden bijgeschoold in digitale vaardigheden en moeten privacy en security opgenomen worden in lessen over burgerschap.
De partij merkt daarbij op dat deze zaken niet ‘van bovenaf’ opgelegd moeten worden. Hoe er dan voor gezorgd kan worden dat leerlingen op alle scholen de benodigde kennis over ICT opdoen blijft onduidelijk. Graag zouden we dit concreter zien.
Tot slot wil D66 een leven lang leren makkelijker maken, bijvoorbeeld door het invoeren van een individueel scholingsbudget en het bevorderen van avondopleidingen. Daar hoort ook een flexibilisering van de arbeidsmarkt bij. Opvallend is ook dat de partij de omstreden wet DBA die dit jaar van kracht werd, wil vernieuwen en versimpelen.

Infrastructuur

D66 deelt de ambitie van Nederland ICT dat Nederland voorop blijft lopen ten aanzien van de digitale infrastructuur. Daarbij moeten bureaucratische barrières voor de verdere uitrol, zoals benoemd in ons manifest, worden afgebouwd. Verder wil de partij een publieke investeringsbank oprichten om met publiek geld private investeringen aan te jagen, gericht op maatschappelijk relevante doelen zoals duurzame energietransitie en digitale infrastructuur. In Duitsland is er al een dergelijke constructie opgezet, D66 wil dit voorbeeld volgen.

Duurzaamheid

Het programma heeft ruime aandacht voor de transitie naar een duurzame economie. De rol van ICT in die transitie wordt door de partij erkend. Zo pleiten ze voor een fonds voor investeringen in de energietransitie en digitalisering en is er aandacht voor intelligente netten. In de passage over de toekomst van de energievoorziening mist het programma een kans: er wordt niets gezegd over het slimmer sturen van de vraag op het variabele aanbod van duurzame energie. Juist op dit punt zou ICT een waardevolle bijdrage kunnen leveren.

Overheid

D66 geeft veel aandacht aan ICT binnen de overheid. Ze leggen wel andere accenten dan in ons manifest staan. D66 richt zich vooral op de verbeterpunten van de uitvoering van ICT-projecten bij de overheid. Een reële en relevante wens, omdat daar nog steeds ruimte voor verbetering is. Maar de echte vraag is: hoe krijgen we in Nederland de beste dienstverlenende overheid ter wereld? Hoe krijgen we de burger weer centraal in het dienstverlenende proces? Hoe gaan we zorgen voor de Generieke Digitale Infrastructuur die er voor moet zorgen dat die dienstverlening naar een hoger niveau komt, inclusief één stelsel voor identificatie en authenticatie? Dat zijn wat Nederland ICT betreft de echte vragen. Ondanks de valide punten die in het programma staan, heeft D66 hier naar onze mening nog niet de juiste focus.

Innovatie

D66 wil dat Nederland digitale koploper in Europa wordt, met de beste digitale infrastructuur en vaardigheden. Het programma benoemt de grote impact van digitale technologie op ons dagelijks leven en domeinen als de zorg, het onderwijs en de overheid. D66 wil een miljard investeren in innovatie, waarbij maatschappelijke uitdagingen, zoals de energietransitie en langer gezond leven, centraal komen te staan. D66 wil stoppen met de topsectoren. Regionale netwerken zoals in Eindhoven (high tech) en Wageningen (voedsel en milieu) krijgen juist meer ruimte om te werken aan vernieuwing.
Tot slot pleit het programma voor het versnellen van digitalisering in het MKB, bijvoorbeeld door het aanjagen van bewustwording en experimenten.

GroenLinks

Vertrouwen

Het partijprogramma is terecht kritisch op de plannen van de overheid om communicatie via de digitale infrastructuur grootschalig af te tappen. Ook stelt GroenLinks dat privacy altijd het uitgangspunt moet zijn en dat de overheid transparant moet zijn over het gebruik van big data en profilering. Kennis en gebruik van veilige encryptie zonder achterdeurtjes moeten worden bevorderd. Dit standpunt over encryptie sluit mooi aan op het standpunt uit ons eigen manifest.
Hoewel GroenLinks enkele zeer concrete acties benoemt, zegt het programma niets over wie deze acties moet uitvoeren. Juist op het domein van cybersecurity zijn nog veel taken, met name gericht op het MKB, nog onvoldoende belegd. Nederland ICT heeft daarom onder andere voorgesteld een Digital Trust Centre op te richten. Ook besteedt het programma geen aandacht aan de veiligheid van de digitale infrastructuur zelf. Om de vernieuwing, bijvoorbeeld op het gebied van duurzame energie,  te kunnen realiseren is een state-of-the art, veilige en betrouwbare digitale infrastructuur noodzakelijk. De door ons voorgestelde omgevingsraad voor de digitale infrastructuur kan het Kabinet adviseren bij wet- en regelgeving die een grote impact heeft op de (technische) werking van onze digitale infrastructuur.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

GroenLinks onderschrijft het belang van fundamenteel onderwijs en stelt daarbij voor meer geld direct naar de universiteiten te laten vloeien. Daarbij moet naar onze mening wel voorkomen worden dat universiteiten de aansluiting met het bedrijfsleven verliezen.
Ook zegt de partij meer geld vrij te willen maken voor talentontwikkeling als mediawijsheid en het leren zoeken en filteren van informatie. Het zou goed zijn als GroenLinks hier ook denkt aan computational thinking zoals voorgesteld in ons manifest. Het begrijpen van ICT en leren om digitale technologie optimaal in te zetten, zijn ook onmisbare vaardigheden in een wereld van morgen.
Tot slot onderstreept GroenLinks net als wij het belang van een leven lang leren door leerrechten, of scholingsrechten, zoals GroenLinks het noemt, op te nemen in haar programma. Na D66 is dit de tweede partij die zich hiervoor hard maakt.

Infrastructuur

GroenLinks besteedt in haar programma geen aandacht aan de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

GroenLinks besteedt zoals verwacht zeer veel aandacht aan klimaat en energie. Of zoals GroenLinks het stelt: de toekomst van de economie is groen. Dit denkt de partij te realiseren door het introduceren van een Klimaatwet die regelt dat we in 2050 alleen nog schone energie gebruiken. Per jaar moet twee tot drie procent energie worden bespaard. Het is positief om te lezen dat GroenLinks wil investeren in het aanbod van duurzame energie en decentrale slimme energienetwerken wil ondersteunen vanuit het investeringsplan. ICT-oplossingen gaan een belangrijke bijdrage leveren aan energiebesparing in diverse sectoren en aan de inpassing van duurzame energie. In ons eigen manifest hebben we daarom maatregelen voorgesteld die een versnelde transitie naar duurzame energie mogelijk maken. Voor de slimme sturing van de energievraag is het van belang dat energieprijzen meer variabel worden.

Overheid

GroenLinks geeft aan dat ze de dienstverlening van de overheid aan burgers wil verbeteren. Hoe ze dit denkt te bereiken wordt in het programma niet vermeld. Wel stelt de partij een Wet Open Overheid voor waarin overheden worden verplicht tot grotere transparantie. Een actiepunt dat aansluit op ons voorstel uit het manifest om in 2020 alle burgers en bedrijven op maat te kunnen bedienen via het MijnOverheid-portaal. Wat ons betreft kan dit bij uitstek door het gebruik van nieuwe technologieën, zonder daarbij de menselijke maat uit het oog te verliezen. Een moderne Generieke Digitale Infrastructuur en een stelsel voor elektronische identificatie zijn daarbij cruciale eerste stappen.

Innovatie

De overheid is een belangrijke aanjager van economische vooruitgang. GroenLinks wil investeren in modernisering van onze economie. De overheid stimuleert onderzoek en innovatie door het bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Start-ups, als aanjagers van innovatie, worden extra gefaciliteerd. Technologische ontwikkeling, zoals robotisering en 3D-printen, biedt kansen om de economie schoner en eerlijker te organiseren. Ook wil GroenLinks de InnovatieBox aanpassen.

PvdA

Vertrouwen

Het partijprogramma benadrukt de noodzaak om privacy van burgers in een digitaliserende maatschappij goed te beschermen. Daarbij heeft de PvdA veel aandacht voor het commercieel gebruik van data. In een recente initiatiefnota doet de partij daar nog eens een schep bovenop. Ze lijken hier te vergeten dat in 2018 de Europese algemene verordening gegevensbescherming van kracht wordt, waarin de meeste punten die ze noemen al geregeld worden. Dat roept de vraag op of de PvdA verder wil gaan dan Europese regelgeving, wat in onze ogen slecht zal uitpakken voor bedrijven in Nederland.
Op het gebied van cybersecurity pleit de PvdA vooral voor extra middelen en bevoegdheden voor politie en veiligheidsdiensten om cyberterreur en -misdaad te bestrijden. Op zichzelf geen negatieve ambitie, maar het risico is dat deze maatregelen remmend zullen werken voor de adoptie en toepassing van nieuwe technologieën. In het programma wordt daar geen aandacht aan besteed.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

Het programma pleit voor een leerrecht voor iedereen zonder hbo- of universitaire opleiding, dat het mogelijk maakt zich verder te ontwikkelen tot hbo-niveau. Een positief plan, maar een eenmalige hbo-opleiding is onvoldoende basis voor een leven lang leren. Een algemeen leerrecht, waarmee iedereen zich doorlopend bij kan scholen past beter bij Nederland als kennisland. Verder staat er in het programma niets over programmeren of computational thinking in het onderwijs. Een gemiste kans.

Infrastructuur

De PvdA besteedt in haar programma geen aandacht aan de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

De PvdA heeft veel aandacht voor duurzaamheid en de circulaire economie. De partij zet in op een duurzame en circulaire economie en energievoorziening en wil een Deltaprogramma voor een energieneutraal Nederland opstellen. Een erg positief punt is de ambitie van de PvdA Nederland binnen Europa koploper te maken op het gebied van smart grids. De partij erkent daarmee als geen andere partij het belang van slimme ICT-oplossingen voor een succesvolle energietransitie. Tot slot heeft het programma ook aandacht voor de manieren waarop technologische innovatie bij kunnen dragen aan meer duurzaamheid. Zo pleit de PvdA voor meer investeringen in de technologie voor zelfrijdende auto’s en in de zogenoemde multimodale transportsystemen.

Overheid

De PvdA heeft in haar programma geen aandacht voor de digitalisering van de overheid zelf. De dienstverlening vanuit de overheid wordt vooral bekeken vanuit de – in de ogen van de PvdA – ongewenste verzakelijking. De gewenste focus op ‘versterking van de publieke waarden’ zou juist met een betere, digitale dienstverlening mogelijk zijn, maar dat komt helaas niet aan bod.

Innovatie

De PvdA wil een publiek-private investeringsbank die het MKB financiert en grootschalige publieke investeringen doet in infrastructuur, ICT, woningbouw en duurzaamheid. Deze bank krijgt een eigen vermogen van 10 miljard en kan een veelvoud van dit bedrag investeren in onze economie. Een plan dat positief uit kan pakken voor de ontwikkeling van de digitale economie. Daar staat tegenover dat de PvdA de WBSO wil uitkleden ten gunste van budgetten voor kennisinstellingen. Een erg zorgelijk idee. Tot slot wil de partij innovatiebeleid meer regionaliseren in de samenwerking tussen overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen.

PvdD

Vertrouwen

Privacy is veiligheid, zo stelt de PvdD in haar programma. De partij staat dan ook terecht uitgebreid stil bij dit thema. Ze ziet hierbij een belangrijk verschil tussen een big brother die je bespiedt, en een grote broer die over je waakt. Zo pleit de partij voor een herziening van het Nederlandse en het Europese beleid op het gebied van het aftappen, verzamelen en opslaan van gegevens.
De partij pleit voor de oprichting van een instantie die feitelijk en gedetailleerd rapporteert over specifieke incidenten op het gebied van digitale infrastructuur. Nederland ICT heeft de voorkeur voor de oprichting van een Digital Trust Center (DTC) die het bedrijfsleven de helpende hand kan bieden op het gebied van security.
Het absoluut beschermen van persoonsgegevens staat hoog in het vaandel bij de PvdD. Af en toe lijkt de partij te vergeten dat er ook andere belangen zijn, die moeten worden meegenomen. Een ministerieel topteam dat naast privacy ook naar andere digitale belangen kijkt, zou daarom een mooi compromis zijn.
Tot slot maakt de partij zich terecht hard voor encryptie, door te stellen dat dat enige vorm van verzwakking van de mogelijkheden van versleuteling van informatie onacceptabel is.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

Ook in het onderwijs ziet de PvdD dat veranderingen noodzakelijk zijn. Hierbij wil de PvdD lessen in mediawijsheid aanbieden in het basis- en voortgezet onderwijs. Hierbij moeten leerlingen leren om te gaan met internet en andere media. Hopelijk bedoelt de partij hiermee ook dat vaardigheden rondom computational thinking deel gaan uitmaken van het curriculum.
Ook de invulling van ‘Leven lang leren’ is terug te vinden in het partijprogramma. Bij- en herscholing dient volgens de partij door de overheid te worden gefaciliteerd, onder meer door het opnieuw inrichten van een goed stelsel van volwasseneneducatie. Hoewel hier niet specifiek wordt ingegaan op de rol van digitalisering op de arbeidsmarkt, heeft de PvdD hierbij hopelijk oog voor dit thema.

Infrastructuur

De PvdD wil zich ervoor inzetten dat Nederland in Europees verband gaat pleiten voor een verbod op monopolies op de infrastructuur voor internettoegang. Wat hiermee exact bedoeld wordt is helaas niet nader toegelicht. Hierbij wordt helaas niet verder ingegaan op de rol van deze infrastructuur om tot een wereldwijd toonaangevend netwerk te komen.
De partij wil een investeringsfonds oprichten voor het ontwikkelen van duurzame mobiliteit van personen en goederen op grote schaal. Hopelijk heeft de partij bij innovatie en het uitrollen van de gemeenschappelijke infrastructuur via dit fonds, ook aandacht voor de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

Duurzaamheid is een van de speerpunten binnen het programma van de PvdD. De partij stelt de draagkracht van de aarde voorop bij elke beleidskeuze, waarmee ze de aanjager wil zijn van een ambitieuzer milieubeleid. Hiervoor wil de partij bijvoorbeeld een masterplan voor duurzame warmteopwekking en -distributie invoeren. Bovendien vindt de partij dat Nederland moet kiezen voor strikte normen voor energieverbruik van apparaten, vervoermiddelen en datacentra. Welke rol de partij ziet weggelegd voor het SER Energieakkoord en de huidige convenanten is niet duidelijk.
De PvdD streeft naar een volledige duurzame energievoorziening in 2040, door een sterke daling van het energiegebruik en een grote rol voor lokale duurzame energie. De partij stelt terecht dat daarbij dan 'slimme energienetten' (smart grids) moeten worden ingezet. Hierbij heeft de partij ook aandacht voor de privacy van de gebruikers en de leveranciers, die volgens de partij niet in de knel mogen komen.

Overheid

De PvdD ziet een belangrijke rol weggelegd voor de overheid op het gebied van ICT en digitalisering. Zo stelt de partij dat nieuwe beleids- en wetsvoorstellen dienen te worden getoetst op de gevolgen voor de privacy. Wanneer de privacy in het geding komt, moet het voorstel worden aangepast of verworpen. Of de partij hier een rol ziet weggelegd voor een ministerieel topteam met betrekking tot digitalisering, wordt helaas niet duidelijk uit het programma.
Ook stelt de partij dat systemen die de privacy niet kunnen waarborgen (zoals het EPD) moeten worden afgeschaft. Nederland ICT pleit voor het investeren in de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) om deze diensten toekomstbestendig te maken.

Innovatie

In het partijprogramma wordt het thema innovatie verschillende keren benoemd. Met betrekking tot ICT valt bijvoorbeeld op dat de PvdD domotica en e-health thuis wil stimuleren. Ook hierbij heeft de partij weer terecht aandacht voor de veiligheid van de gebruikers. Hiermee willen ze bijvoorbeeld voorkomen dat DDoS-aanvallen plaatsvinden.
Uit het programma is echter niet op te maken of de partij innovatie in het bedrijfsleven, bijvoorbeeld door fiscale stimulering van R&D, wil stimuleren.

PVV

Vertrouwen

De PVV besteedt in haar programma geen aandacht aan het thema vertrouwen.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

De PVV besteedt in haar programma geen aandacht aan het thema onderwijs en arbeidsmarkt.

Infrastructuur

De PVV besteedt in haar programma geen aandacht aan de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

De PVV besteedt in haar programma geen aandacht aan het thema duurzaamheid.

Overheid

De PVV besteedt in haar programma geen aandacht aan de digitale overheid.

Innovatie

De PVV geeft in haar programma aan dat ze geen geld meer wil uittrekken voor innovatie.

SGP

Vertrouwen

De SGP stelt in haar programma dat er extra dient te worden geïnvesteerd in de bestrijding van terrorisme, zeden, drugs, mensensmokkel en digitale criminaliteit. Cyberveiligheid wordt zelfs van het ‘allergrootste belang’ geacht. We hopen dat de oprichting van het Digital Trust Centre (DTC) en het Security Operations Centre (SOC) hier onderdeel van zullen uitmaken.
Aanbestedingen vanuit de overheid bevatten volgens de partij momenteel onnodige eisen en zijn te vaak geclusterd. Daarom wil ze deze hervormen. Hierbij is hopelijk ook oog voor het opnemen van privacy- en security-by-design.
De SGP stelt in haar programma dat mensen het recht hebben op bescherming van hun privéleven tegen overheid, bedrijfsleven en andere individuen. Toch vindt de partij dat veiligheid zwaarder weegt. Door middel van de nieuwe Wiv moet volgens de partij meer ruimte komen voor het onderscheppen van informatie.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

In haar programma geeft de SGP aan dat de invloed van digitalisering en sociale media in het onderwijs groot is. De partij stelt dat het onderwijs de belangrijke taak heeft om mediawijsheid bij leerlingen te bevorderen. Leren programmeren ziet de partij niet als een vereiste voor alle leerlingen. Nederland ICT pleit echter voor het veel abstractere begrip van computational thinking onderdeel van de eindtermen van het onderwijs te maken. Dat kennis van ICT ook kan leiden tot een verstandige omgang met ICT (mediawijsheid) , lijkt de partij niet te zien. Wel pleit de partij voor een periodieke herziening van de kerndoelen, waardoor het onderwijs actueel blijft. Nederland ICT steunt dit idee van harte.
Over de gevolgen van digitalisering voor de arbeidsmarkt, en hoe het volwassenenonderwijs hierop wordt ingericht, is helaas weinig terug te vinden in het partijprogramma.

Infrastructuur

De SGP erkent in haar programma de toppositie van de Nederlandse digitale infrastructuur. Zij merkt hierbij op dat ze deze positie wil gebruiken om internetproviders te verplichten om ongewenste content te verwijderen, zoals pornografie, godslastering en smaad.
De partij besteedt bovendien aandacht aan de plaatsing van zendmasten, waarbij volgens de partij moet worden vermeden deze nabij bewoond gebied te plaatsen. Hoe dit standpunt strookt met de behoefte van burgers een hoogwaardig netwerk tot hun beschikking te hebben, wordt helaas niet duidelijk.

Duurzaamheid

Vanuit Bijbels perspectief (‘goed rentmeesterschap’) pleit de SGP voor een duurzame energievoorziening als beleidsprioriteit nummer één. In het programma staat de ambitie om in 2050 tot 100% duurzame energie te komen. De partij wil ruimte scheppen voor netbeheerders en bedrijven om te kunnen vernieuwen. De rol van ICT hierbij, zoals smart grids, wordt echter niet verder benoemd.

Overheid

De SGP ziet een belangrijke rol weggelegd voor de digitale overheid. De beveiliging van overheidswebsites moet verbeterd worden om de privacy van burgers te kunnen waarborgen. Hierbij vindt de partij bovendien dat persoonlijke gegevens in principe niet mogen worden opgeslagen, tenzij hiervoor noodzaak is. Dit geldt bijvoorbeeld voor het gebruik van DigiD. Burgers moeten zelf kunnen vaststellen welke gegevens bij de overheid zijn geregistreerd.

Innovatie

Innovatie is volgens de SGP noodzakelijk om toekomstige uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Om innovatie te stimuleren, pleit de SGP voor extra geld voor het Innovatiefonds MKB+. Hiervoor wil zij een deel van het budget van de topsectoren en de WBSO benutten. Met betrekking tot de WBSO wil de partij de eisen voor de Innovatiebox aanscherpen, zodat bedrijven die geen onderzoekers in Nederland hebben, hier geen gebruik van kunnen maken. Ook pleit de partij voor een nationale investeringsbank voor innovatie, infrastructuur en energievoorziening. Onduidelijk is echter of hiermee ook op de ICT-sector wordt gedoeld.

SP

Vertrouwen

Het partijprogramma staat uitgebreid stil bij nieuwe regels over hoe bedrijven en overheden data mogen verzamelen en analyseren. Het lijkt daarbij of de SP vergeet dat er nieuwe Europese privacyregels aankomen waarin dit uitgebreid wordt geregeld. Het is onduidelijk of de partij verder wil gaan dan deze wetgeving. Gezien het belang van één Europese markt en heldere, uniforme regels zou dat niet wenselijk zijn.
Tot slot neemt de SP een helder standpunt in rond encryptie: versleutelen van informatie mag niet worden verboden, maar moet juist worden gestimuleerd. Daarnaast wil de SP niet dat de overheid handelt in kwetsbaarheden. Een goed standpunt.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

De SP wil dat bewust omgaan met ICT onderdeel wordt van de lerarenopleiding. Op de basisschool moeten kinderen les krijgen in digitale vaardigheden. Het is positief dat de partij aandacht besteedt aan ICT in het onderwijs. Hopelijk wordt met digitale vaardigheden ook programmeren en computational thinking bedoeld.
Verder pleit de partij voor een ethische commissie die bij vraagstukken rond digitalisering en robotisering de menselijke maat en maatschappelijke belangen bewaakt. Wij zouden liever zien dat de regering de gevolgen van digitalisering op tijd onderkent en een visie en beleid ontwikkelt om hier als samenleving maximaal van te profiteren. Een ethische commissie neigt naar symboolpolitiek.

Infrastructuur

De SP besteedt in haar programma geen aandacht aan de digitale infrastructuur.

Duurzaamheid

Op het gebied van duurzaamheid pleit de SP voor een stevig klimaatbeleid met een dominante rol voor de overheid. Wat ons betreft wordt er vastgehouden aan het SER Energieakkoord, dat ook door Nederland ICT is ondertekend. Recent is gebleken dat dit akkoord de gewenste versnelling in de energietransitie heeft gegeven. Het vestigingsklimaat voor internationale ICT-bedrijven moet niet uit het oog worden verloren. We kunnen ons veel meer vinden in de slimme energieoplossingen die de SP als enige partij tot nu toe expliciet benoemt: het benutten van restwarmte van datacenters op bedrijventerreinen, optimale afstemming van vraag en aanbod naar energie (smart grids) en energiebesparing met behulp van slimme applicaties.

Overheid

De SP stelt terecht dat de overheid het goede voorbeeld moet geven op het gebied van digitalisering. Digitale dienstverlening moet veilig zijn en toegankelijk voor alle burgers. Dat komt overeen met de ambitie in ons manifest. Daarnaast wil de SP openbare beschikbaarheid van informatie voor iedereen. Bovendien moet ICT zoveel mogelijk ontwikkeld worden binnen de overheid zelf. Wij zien meer in goede samenwerking tussen ICT-sector en overheid, waarbij kennis uit de markt optimaal wordt benut om de dienstverlening van de overheid te verbeteren.

Innovatie

De digitalisering en robotisering van de samenleving geeft nieuwe en vaak ongekende mogelijkheden, waarvan we echter niet altijd kunnen weten of ze ook wenselijk zijn. De SP wil een ethische commissie in stellen, om te voorkomen dat bij ontwikkelingen op deze terreinen de menselijke maat en maatschappelijke belangen uit het oog worden verloren

VVD

Vertrouwen

Veiligheid blijft een belangrijk thema voor de VVD. In het nieuwe programma is er ook aandacht voor digitale veiligheid. De partij wil meer voorlichting over veilig internetgebruik. Ook moet de cybersecurity-capaciteit van defensie worden uitgebreid, door functies aantrekkelijker te maken voor talentvolle professionals en meer samen te werken met bedrijven.
Het programma staat ook stil bij de bescherming van privacy, maar het recht op privacy is in de ogen van de VVD niet absoluut. De partij zet de lijn door die het deze kabinetsperiode heeft ingezet: de politie en geheime diensten moeten meer bevoegdheden krijgen om bij gegevens van verdachten van terrorisme of ernstige misdrijven te komen. In de huidige voorstellen die de extra bevoegdheden moeten regelen is de proportionaliteit zoek. Het wordt in het programma niet duidelijk hoe de VVD haar plannen door wil zetten zonder de algemene cybersecurity, het vertrouwen in ICT en het ondernemingsklimaat in Nederland te verzwakken.
Tot slot ziet het VVD-programma veiligheid en privacy vooral als individuele kwestie. Een visie op Nederland als ‘safe place to do business’ ontbreekt. Ook bijbehorende maatregelen, zoals een Digital Trust Centre voor het MKB vinden we niet terug.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

De VVD ziet in dat onder invloed van digitalisering beroepen veranderen, banen verdwijnen en nieuwe banen ontstaan. De partij erkent dat kennis en vaardigheden moeten aansluiten op de veranderingen en dat we vandaag al moeten beginnen met ons aanpassen aan morgen. Om die reden wil het programma dan ook het curriculum vernieuwen en onder andere programmeren een vaste plek geven in het onderwijs. Een positieve en hoognodige ontwikkeling.
Daarnaast vindt de VVD dat wetgeving rond arbeid moderner moet: vaste contracten worden aantrekkelijker, flexibele contracten zekerder. Het programma pleit terecht voor een systeem van leerrechten of studievouchers, waarmee studenten meer regie krijgen over hun eigen studiecarrière en bijvoorbeeld ook bij private onderwijsinstellingen terecht kunnen. Tot slot moeten werkgevers en werknemers beloningsafspraken maken waarbij ook scholing en ontwikkeling relevant wordt. Een positieve ontwikkeling die bijdraagt aan een ‘leven lang leren’.

Infrastructuur

Een goed vestigingsklimaat vereist ook aandacht voor de digitale infrastructuur. De derde (digitale) mainport verdient eveneens aandacht zodat toegang tot een veilige en breedbandige, digitale infrastructuur voor het bedrijfsleven, universiteiten en de overheid blijft gewaarborgd. Nederland wil voorop lopen in Europa als het gaat om faciliteiten, veiligheid en regelgeving.

Duurzaamheid

Het VVD-programma staat uitgebreid stil bij energie en klimaat. De partij vindt het belangrijk dat er een betrouwbare en betaalbare duurzame energievoorziening komt. Daarnaast is er terecht aandacht voor kosteneffectiviteit van CO2-reductie en duurzame energie. Het Energieakkoord, dat ook door Nederland ICT is ondertekend, is daarbij leidend.
Het programma noemt technologische innovatie wel als factor waar in beleid rekening mee gehouden moet worden, maar de belangrijke rol voor slimme energienetten en bijbehorende incentives voor consumenten en bedrijven komt helaas slechts mager aan bod.

Overheid

De VVD stelt in haar programma dat het DigiD-systeem zodanig ontwikkeld dient te worden, dat deze gebruiksvriendelijker en veiliger wordt. Op die manier kunnen burgers veilig communiceren met de digitale overheid.

Innovatie

De VVD erkent het belang van digitalisering voor de toekomst van de Nederlandse economie. In het programma staat een aantal maatregelen om digitaal ondernemerschap te stimuleren en de zekerheid van werknemers te vergroten.
Zo wil de VVD het huidige innovatiebeleid doorzetten. MKB-bedrijven en zzp’ers moeten betere toegang krijgen tot innovatieregelingen. Het is daarbij wel van belang dat de regelingen maximaal toegankelijk blijven voor innovatie op het gebied van software. Dat was onder het huidige kabinet niet altijd het geval. Verder heeft het programma terecht aandacht voor scale-ups. Het oprichten van een fonds voor durfkapitaal voor scale-ups moet worden gestimuleerd. Ook moet de belastingdruk voor startups omlaag en moet het aantrekkelijker worden om personeel uit te betalen in aandelen, zodat beginnende bedrijven sneller kunnen groeien.
De partij wil verder de interne, digitale Europese markt stimuleren, bijvoorbeeld door het opheffen van geo-blocking en het wederzijds erkennen van elkaars diploma’s. Tot slot wil de VVD een, deels publiek gefinancierd, investeringsfonds dat onder andere in grootschalige projecten op het gebied van infrastructuur moet investeren. Het is de vraag of hiermee ook de digitale infrastructuur bedoeld wordt. Volgens de Raad voor de Leefomgeving is dit dé infrastructuur van de toekomst. Het zou mooi zijn als de VVD dit expliciet erkent.