10 juli 2018

Column Lotte de Bruijn: ‘Digital natives’

AANSLUITING ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT, ONDERWIJS & ARBEIDSMARKT

Geef een kleuter een tablet en hij heeft in no-time zijn favoriete YouTube-filmpje gevonden. Elke trotste opa zal je dat kunnen vertellen. Vaak gevolgd door een uitspraak als: “Wat is die nieuwe generatie daar toch handig in hè.” De afgelopen twee decennia heerste het beeld dat er zoiets bestaat als de ‘digital native’. Het idee is dat kinderen die opgroeien in de digitale wereld automatisch handiger zijn met technologie dan hun ‘analoge’ ouders en grootouders. Het probleem is: de digital native bestaat niet.

Eind vorig jaar publiceerden twee Belgische wetenschappers een onderzoek dat de mythe van de digital native flink onderuit haalt. Binnen elke generatie blijken er groepen te zijn die digitaal vaardig zijn of juist niet. De digitale kloof wordt niet bepaald door je geboortejaar, maar loopt dwars door alle generaties heen.

Dat blijkt ook uit de Monitor Jeugd en Media 2017 van Kennisnet. Daarin concluderen ze onder andere dat een flink deel van de onderzochte tieners nauwelijks in staat is op een goede manier naar online informatie te zoeken. Ook hier tekent de digitale kloof zich pijnlijk duidelijk af. Aan de ene kant zit een veertienjarige het netwerk van de school te hacken. En twee lokalen verderop zit een leeftijdsgenootje dat nauwelijks weet hoe een browser werkt.

Die kloof wordt nog verder versterkt door het feit dat het onderwijs in digitale vaardigheden op dit moment ongelijk is verdeeld. Sommige scholen doen er heel veel aan, andere helemaal niets. Daarom heeft Nederland ICT zich zo sterk ingezet om digitale geletterdheid te verplichten op alle scholen. Uit de monitor van Kennisnet blijkt echter dat ook andere factoren een rol spelen. Ook de leraar moet natuurlijk genoeg digitale vaardigheden hebben. En de invloed van de ouders en de thuisomgeving blijkt minstens zo groot als die van de school.

Om de digitale kloof in het onderwijs op te lossen, moeten we dus de kloof in de hele samenleving aanpakken. Kinderen hebben niet alleen docenten maar ook rolmodellen nodig. Bovendien is er op de werkvloer ook steeds meer vraag naar mensen met digitale vaardigheden. In een economie die in hoog tempo digitaliseert, kunnen we ons geen kloven veroorloven.

Dat bleek maar weer eens uit de recente waarschuwing van de SER dat er voor een succesvolle energietransitie onvoldoende personeel is met digitale vaardigheden. Dit speelt in tal van andere sectoren. Als we nu niet vol inzetten op het bijscholen en omscholen van mensen, dan missen we de slagkracht om van de digitale transformatie te profiteren.

Hoe ziet de toekomst eruit als de verschillen tussen de digitale ‘haves’ en ‘have-nots’ blijven toenemen? De meest extreme voorspelling komt van de populaire historicus Noah Yuval Harari. In zijn boek Homo Deus voorziet hij een splitsing binnen de mensheid. Een kleine elite zal zich met behulp van technologie ontwikkelen tot supermensen, terwijl de massa hulpeloos achterblijft. Ik zie het lang niet zo somber in. We hebben nu volop de kans om de digitale kloof zo veel mogelijk te dichten. En als mens en technologie dan daadwerkelijk samensmelten, kunnen we ons in ieder geval met recht digital natives noemen.

Deze column verscheen in juni 2018 in ChannelConnect.